יום ראשון, יוני 22, 2014

דריי לידער וועגן מיידלשער ליבע


Illustration by Stasis Krasauskas for E. Miezelaitis' poem Man. 1960



דרײַ לידער וועגן אַ מיידלישער ליבע

עס פֿאַלט אַ טרוקן בלעטל
אויף דער נאַסער ערד,
וואו זשע איז מײַן חתן,
וואָס גאָט האָט אים באַשערט?

וויפֿל קאָן איך וואַרטן,
גאָטעניו, מיר זאָג,
עס קומט צו מיר דער שכן
מיט בלומען יעדן טאָג.

די מאַמע זאָגט מיט כּעס מיר
בלײַבן וועסט אַ מויד,
זע, פֿאַר דיר דער שכן
אין הויף אַ שטיבל בויט.

פֿון מײַנע אויגן רינען
אַ טרערל נאָך אַ טרער,
וואו זשע איז מײַן חתן,
וואָס גאָט האָט אים באַשערט?



*   *   *

ער איז אָנגעפֿלויגן,
ווי אַ שטורעמווינט,
פֿאַרדרייט מיך און פֿאַרצויגן,
ווי כ'וואָלט געוואָרן בלינד.

געהערט האָט עס די ווערבע,
בײַם טײַך דאָס גראָז דאָס ווייכע
זײַנע ליבעווערטער,
מײַנע זיפֿצן הייסע...

ליכטיק איז מײַן אומעט
הײַנט אויפֿן הויכן ברעג...
ווי אַ ווינט געקומען,
מיטן ווינט אַוועק...



*   *   *

אַ שניי פֿון ווײַסע בלימלעך
פֿאַלט אין עפּלסאָד.
עס איז אַוועק מײַן ליבער,
זײַ אים, מוחל, גאָט.

נאָר איך לעב ניט איבער,
ווען פֿאַלן וועלן עפּל,
פֿאַרשטיין וועט מײַן ליבער,
ווי איך וועט ער ניט טרעפֿן.

באַלד קומט דער פֿרילינג ווידער,
גאָט שיקן וועט אין מײַ,
פֿאַר מיר אַ נײַע ליבע,
עס קאָן דען אַנדערש זײַן?...





יום ראשון, דצמבר 25, 2011

אַ גלעקל אויף אַ בוים





אויף אַ בוים הענגט אַ גלעקל,
פֿאַרגעסן האָט עס ווער?
עס הערט ניט אויף צו וועקן,
צו קלינגען אויף דער ערד.

עס הערט ניט אויף צו וויינען,
סע וואַרט דעם בעל־הבית,
נאָר עס קומט ניט קיינער,
גיי און ווייס פֿאַר וואָס.

און אפֿשר גאָר אַ מלאך
האָט עס דאָרט געלאָזט –
זאָלן הערן אַלע:
ס'איז דאָ אַ בעל־הבית!


יום שני, נובמבר 21, 2011

אינטערוויו מיט משה לעמסטער



א שמועס מיט משה לעמסטער וואס מאקס קאהן פון פאריז האט פארשריבן פאר 

פינף ליבע־לידער



משה לעמסטער לייענט פאָר 
פינף פון זיינע ליבע־לידער
אויפן אָוונט פון היינטצייטיקע יידישער פּאָעזיע
איינגעאָרדנט פון בית־לייוויק, תל אביב, דעצעמבער 2009

Moyshe Lemster reading five of his Yiddish love poems
at a special evening dedicated to vontemporary Yiddish poetry
organized and ably coordinated in by Leyvik House --
 the Israeli Center of Yiddish language and culture
Tel Aviv, December 2009

יום שישי, פברואר 18, 2011

די מאַמע, די מאַשינקע "זינגער" און פֿרעמד־פּלאַנעטן מיידלעך





בײַ דעם אַלטן, באַרימטן "זינגער""
נייט מײַן מאַמע – די שנײַדערקע אָסנה,
ס'קלאַפּט אויס די ריידעוודיקע מאַשינקע:
"פּרנסה־פּרנסה־פּר...נ...סה..."

דאָ קום איך אַרײַן אין אונדזער שטיבל,
אַ ביסל שיכּורלעך, פֿאַרשטייט זיך:
פֿון ביטערן בראָנפֿן, פֿון זיסער ליבע,
מיט מיר דרײַ וווּנדערלעכע מיידלעך.

– באַקען זיך, מאַמע, מיט די חבֿרטעס מײַנע,
ערנסטע מיידלעך, ניט קיין "פֿעלן",
זיי זענען געקומען פֿון פּלאַנעטן ווײַטע
געקומען צו פֿליִען אויף אַ קאָסמישן טעלער.

די ערשטע – פֿון דער פּלאַנעטע "איקסי",
וואָס דרייט זיך אַרום דעם שטערן – "מיפּאָ"
אָ, סאַראַ אויסערגעוויינלעכע זיסקייט
אירע הייסע קושן מיט דרײַ פּאָר ליפּן.

די צווייטע – פֿון דער פּלאַנעטע "מיקסי",
דאָרט וווּ עס שײַנט דער געשטערן "גענדז",
זי קאָן גאָר גרינג אַ מאַנצביל שטיקן
ווען זי נעמט אים אַרום מיט אירע פֿיר הענט.

די דריטע – פֿון דער פּלאַנעטע "דיקסי",
וואָס איז אין קאָסמאָס ערגעץ גאָר ווײַט.
זע נאָר, סאַראַ סודות־פֿולע טיפֿקייט
אין אירע שיינע אויגן דרײַ...

די "זינגער"־מאַשינקע הערט אויף צו שטעפּן
די מאַמע באַקוקט מײַנע חבֿרטעס נײַע,
רונצלט די ברעמען, רונצלט דעם שטערן  
און זאָגט צו מיר ברוגז, זאָגט מיט אַ טענה:

"איקסי", "מיקסי", "דיקסי" –
שיקסעס!
שיקסעס נאָך אַ מאָל און ווידער!
כ'בעט שוין גאָט, אַז ער זאָל דיר שיקן
אַ ייִדישע טאָכטער פֿון דער פּלאַנעטע – ייִדן?...

כ'נעם אַרום מײַנע קאָסמישע מיידלעך
מיר גייען צו גאַסט צום קריסט, דעם שכן.                               
דער "זינגער" מיט שטעכווערטער באַגלייט מיך:
"שיקסע־בחור־שיקסע־בחור־שיקסע־ב...ח...ו...ר..."        




    

יום ראשון, מרץ 30, 2008

פונעם פּורים־שפּיל

-









,כ'האָב אויסגעטאָן די לעצטע מאַסקע
.דאָס אַטלעס־העמד, וואָס שטראַלט מיט רויטס
– די יונגע אסתר, זי'ז אויכעט מסכים
.גענוג, פון פּורים־שפּיל גיי איך אַרויס

ס'קוקט אויף מיר דער אַלטער שפּיגל
,אין אים ניט דער, וואָס איז ניט־לאַנג
אַריין אין ראָד פון פּורים־שפּילער
.מיט פרישן, פלאַמיקן געזאַנג

.אַריין, ווען שניייען זיך צעגייען
.אַרויס, מיט אַ פאַרשנייטן קאָפּ
,נאָר כ'האָב זיך אויסגעלערנט פרייען
.אויב וויינען ווילט זיך אויף אַ קול

ברוגז הענגען מאַסקעס מידע
.אויף מיינע ווייסע, הוילע ווענט
די יוגנט־פריינד, די גוטע ברידער
.האָבן היינט מיך ניט דערקענט

עס לעשט זיך, ווי אַן אָסיען־שייטער
.דאָס העמד, וואָס אין אַ קאַסטן ליגט
?ווער ביסטו, זאָג מיר –
– פרעגט אַ ווייבל
...זי האָט אַ מאָל דאָך מיך געליבט

,בלויז זיי, די לצים, פּורים־שפּילער
דאָרט ערגעץ אויף דער צענטער גאַס
געדענקען, היטן, גיבן איבער
.מיין יעדן וויץ און יעדן שפּאַס

,מיט מרדכין, מיט דער שיינער אסתר
.מיט זיי פאַרבליבן אויך מיין ליד
,וואָס פון אַ ווייטער ווייטקייט הערט זיך
.וואָס יונגע הערצער וועקט און בריט

2008 - 2007

יום שבת, מרץ 10, 2007

--

*

מיין יידיש
ט ר י פּ ט י ך

1

מיין וואונדער־וואַנדער־שפּראַך,
מ'האָט דיך געהערט אויף אַלע וועגן.
היינט גייסטו מיט אַ שמאָלן שליאַך.
איך וועל זיין דיין וואַנדער־שטעקן.

גייסט צום יריד נאָך, מיט די פּעק,
פול און וואָגיק יעדער פּעקל
וועסט ניט פאַרהאַלטן זיך אין וועג –
היינט בין איך דיין וואַנדער־שטעקן.

מע וויל זאָלסט שטיין אין אַ מוזיי,
מע האָט געוואָלט דיין שפּור פאַרמעקן.
דאָך ביסט אין וועג!
וועסט ווייטער גיין! –
איך וועל זיין דיין וואַנדער־שטעקן!


2

יידיש, צעפּאַקעווע די פּעקלעך,
מיר בלייבן דאָ,
מיר גייען ניט אַוועק.
גענוג צו דרעמלען,
עס קלינגט פון לאַנג דער וועקער
און ניט די גלעקער –
רופן דיך צום לעצטן וועג.

אַנטשולדיק זיך
פאַר די באַגלייטער־חברה,
כאָטש זייערע טיכעלעך פון טרערן זיינען נאַס,
כאָטש אויף פּאַפּירעלעך זיי האָבן שיינע רעדעס –
זאָג האָסט געשפּאַסט.
דו האָסט דאָך ליב אַ שפּאַס.

ס'איז ניט די צייט נאָך
פאַר געזעגן־כוסות.
סע איז נאָך פרי
צו זיצן אויף די פּעק.
יידיש, צעפּאַקעווע די אוצרות!
מיר בלייבן דאָ,
מיר גייען ניט אַוועק!


3

קופּיטיע, קויפטשעט יידיש־אוצרות,
פיל פּעק געבראַכט כ'האָב אויפן מאַרק.
אויב געלט איר האָט ניט אויף צו קויפן
איך וועל אייך שענקען, כ'בין ניט קאַרג.

רעגנס גיסן, שנייען פאַלן
כ'נעם פון פּאַק אַ ליד אַרויס...
לעבן מיר די אוצרות שטראַלן,
ס'איז וואַרעם, ווי אין מאַמעס שויס.

באַלד פאַרשפּאַרט מען שוין די טויערן,
באַלד פאַרמאַכט זיך דער יריד –
כ'בעט אייך, טוט מיר ניט קיין טובות,
קיין נדבות דאַרף איך ניט.

ווער צו מיר היינט קאָן זיך גלייכן:
איינס, צוויי, דריי און אפשר פיר,
איך פון ראָטשילדן בין רייכער
צווישן גבירים אַ גביר.

איך בין זיכער מיט מיין סחורה,
אוצרות האָבן תמיד ווערט,
ער וועט קומען נאָך מיין קונה
די געקלאַפּ פון טריט איך הער.

צוליב אים מיין מי, מיין דינען,
צוליב איר און צוליב דיר
אויפן מאַרק איך קום באַגינען
שפּעט פאַר נאַכט כ'פאַרמאַך די טיר.

צוליב די, וואָס יידיש־אוצרות,
געשלייפט האָבן מיט בלוט און טרער,
צוליב זיי כ'בין אַ פאַרקויפער,
ווייל אויב ניט איך, איז ווער זשע, ווער?

ווייל אויב ניט איך איז ווער וועט מאָרגן
די פּעק צעפּאַקעווען פאַר פרי,
רייסן ביז פאַר נאַכט דעם גאָרגל,
זינגען אויפן מאַרק: קופּי?..

קופּיטיע, קויפטשעט יידיש־אוצרות,
היינט איך פאַרקויף זיי אויפן מאַרק.
אויב געלט איר האָט ניט אויף צו קויפן
איך וועל אייך שענקען, כ'בין ניט קאַרג...





*

יום חמישי, מרץ 01, 2007

Ти ж мене підманула א יידישער וואריאנט פון


--




"פּידמאַנולאַ, פּידוועלאַ"


Ти казала в понеділок 
Підем разом по барвінок,
Я прийшов, тебе нема,
Підманула-підвела.
Приспів:
Ти ж мене підманула,
Ти ж мене підвела,
Ти ж мене молодого
З ума-розуму звела.
Ти казала у вівторок
Поцілуєш разів сорок,
Я прийшов, тебе нема,
Підманула-підвела.
Ти казала у середу
Підем разом по череду,
Я прийшов, тебе нема,
Підманула-підвела.
Ти казала у четвер
Підем разом на шпацер,
Я прийшов, тебе нема,
Підманула-підвела.
Ти казала у п'ятницю
Підем ми на вечорниці,
Я прийшов, тебе нема,
Підманула-підвела.
Ти казала у суботу
Підем разом на роботу,
Я прийшов, тебе нема,
Підманула-підвела.
Ти казала у неділю
Підем разом на весілля
Я прийшов, тебе нема,
Підманула-підвела.
Ти казала: "Я умру"
Я купив тобі трумну
Я прийшов, а ти жива,
Підманула-підвела.



האָסט מיך ווידער אָפּגענאַרט
(אַ ייִדישער וואַריאַנט פון דער אוקראַינישער פאָלקסליד: "פּידמאַנולאַ, פּידוועלאַ")

bhagr khs: האָסט געזאָגט, וועסט קומען זונטיק
ווען די שטערן פרײלעך ווינקען
האַלבע נאַכט ביים פּלויט איך וואַרט –
האָסט מיך, מײדל, אָפּגענאַרט! י

רעפרען:
דו האָסט מיך אָפּגענאַרט,
דו האָסט מיך דאָך פאַרנאַרט
דו ביי מיר ביים יונגן בחור
צוגעגנבט האָסט דאָס האַרץ.

האָסט געזאָגט וועסט קומען מאָנטיק
קאָכסטו אָפּ אַ יויך מיט מאָנדלעך
מיט אַ לעפל כ'זיץ און וואַרט –
האָסט מיך ווידער אָפּגענאַרט.

האָסט געזאָגט וועסט קומען דינסטיק
נאָך מיין דאַווענען, נאָך מינחה
מיט אַ סידור כ'שטײ און וואַרט –
האָסט מיך ווידער אפּגענאַרט!

האָסט געזאָגט וועסט קומען מיטוואָך
וועט מען שטעלן אונדז אַ חופּה
מיט אַ רב איך שטײ און וואַרט –
האָסט מיך ווידער אָפּגענאַרט!

האָסט געזאָגט, אַז דאָנערשטיק
קומסט צו מיר אַריין אין שטוב
מיט אַ לעקעכל איך וואַרט –
האָסט מיך ווידער אָפּגענאַרט!

האָסט געזאָגט: – מיר גײען פרייטיק,
נאָכן בענטשן ליכט, צום טייכל –
קערלעך קויף איך – שטיי און וואַרט –
האָסט מיך ווידער אָפּגענאַרט.

האָסט געזאָגט וועסט קומען שבת
וועסטו זיין פאַר מיר מיין חוה...
איך, דיין אָדם, וואַרט און וואַרט –
האָסט מיך שבת אָפּגענאַרט!

היינט מיט דיר וועל איך זיך שײדן
כ'זוך מיר אויס אַן אַנדער מײדל –
האָסט געזאָגט: – מיר מוחל זיי,
פּרואוו הײב אָן דיין ליד פון ס'ניי –

האָסט געזאָזט וועסט קומען זונטיק
ווען די שטערן פרײלעך ווינקען
האַלבע נאַכט ביים פּלויט איך וואַרט –
האָסט מיך ווידער אָפּגענאַרט!




יום שישי, פברואר 16, 2007

פּרו ורבו

--




דער געטלעכער אָנזאָג: פּרו ורבו

די סאָלדאַטן פונעם פּרו־ורבו־פראָנט געווידמעט

פרוכפּערט אייך און מערט אייך
וואו עס קומט אייך אויס –
אויף דעם באָדן, אויף אַ בוים –
אין אַ פעלד צווישן פּאַפּשויס,
אויף אַ סטערטע שטרוי צי היי
און אַוודאי ווינטער –

נאַקעט אויפן שניי.

אויפן בוידעם
און אין קעלער – בעסער
אויף די קיילעכדיקע פעסער.
אין מאַשין און אין אַ טראַקטער,
אין אַ גיכן אַעראָפּלאַן –
ווען אַ טעראָריסט פאַרכאַפּט אים
און אונטן רוישט אַן אָקעאַן.

פּרואווט, ווען ס'איז אַ שטורעם־וועטער,
צווישן כוואַליעס פונעם ים,
וואָס זייער הייך איז צוועלעף מעטער.
פּרואו
וט אין מידבר אויפן זאַמד,
ווען ס'פּויזעט־צו אויף אייך אַ שלאַנג.

אין טעאַטער, ווען אָטעלאָ
דושעט דעזדעמאָנען,
און מע וויינט סיי אין פּאַרטער,
סיי הויך אויף די באַלקאָנען...
סעקס איז קונסט
; אַקטיאָרן איר,
ס'וועט אייך מוחל זיין שעקספּיר.

צווישן רעלסן אויף די שפּאַלעס,
איבער אייך פליט אַן עקספּרעס...
יאָ, מיר זיינען סעקס־טרימאַלן
מיר זוכן ניט קיין לייכטן סעקס!

האָט ניט מורא פאַר עבירות
איר פילט אויס דאָך דעם געבאָט.
זיך פרוכפּערטן און מערן –
געהייסן האָט אונדז גאָט!
גאָט איז אונדזער טאַטע –
מיר האָרעווען אָן רו,
מיר דינען ווי סאָלדאַטן
דעם אָנזאָג: פּרו ורבו.




2

פרוכפּערט אייך און מערט אייך
ווען עס קומט אייך אויס:
אין דער צייט ווען איר פלאַנצט,
און אין דער צייט,
ווען פלאַנצן אָפּרייסן קומט אויס.
אין דער צייט ווען איר קלאָגט,
און אין דער צייט ווען איר טאַנצט.
אין דער צייט, ווען איר צעשטערט,
און אין דער צייט ווען איר בויט.
אין דער צייט ווען איר האַלט אין וויינען,
און אין דער צייט ווען איר לאַכט.
אין דער צייט ווען איר צעוואַרפט די שטיינער,
און אין דער צייט ווען שטיינער
קלייבט איר שוין צונויף...

געפינט פאַר דעם אַ שעה
ביי נאַכט, גאַנץ פרי, ביי טאָג.
ביי דער אַרבעט – אויך ניט רוען,
נאָך דער אַרבעט – ניט געשטערט.
פאַרן עסן – אַ רפואה
נאָכן עסן – אַ דעסערט.

– ווען איר זענט נאָך יונג,
און ווען איר זענט שוין אַלט.
אויפן טויטבעט פאַרן שטאַרבן
פאַרן זאָגן "שמע-ישׂראל"
און אַפילו
נאָך דער תּפילה,
וועט דאָך אויך ניט שאַטן,
ס'מעג דער מלאך־המוות,
אויף אייך אַ ביסל וואַרטן.
זאָל דער קרעכץ, דער לעצטער –
זיין אַ ליבע־קרעכץ!

פרוכפּערט אייך און מערט אייך –
מיט אייער ווייב און מיט אַ שכנה.
מיט אַלמנות איז אַ מיצווה,
מיט אַ מיידל, מיט אַ שיקסל,
אויך מיט יידענעס, מיט גויהס,
מיט בלאָנדינקעס, מיט ברונעטקעס,
מיט געל־רויטע פייער־פרויען.

מיט אַ ציגיינערטע, אַ ווילדער,
זי צען קליידער טראָגט אויף זיך,
און שעפּטשעט:
– כ'וויל דיך,
כ'וויל דיך,
כ'וויל דיך,
ווען איר דערקלייבט זיך סוף־כּל־סוף
צו איר הייסן גוף.

אין אַמעריקע, אין שטאַטן –
מלא־טעמיק אַ מולאַטקע.
אין יאַפּאַן – געוויס, אַ גיישע,
וואָס זי וואָרקעט אין דער פרי:
איי, גיי שוין,
גיי שוין,
גיי שוין...

באַליידיקט ניט די ווייבעלעך:
פון אַפריקע דער שוואַרצער,
פון דער ווייסער אַרקטיקע –
כ'לעבן, אַז מיר שטרעבן
צו אַ סעקס – פילפאַרביקן!
אַ סעקס – פאַרשיידנאַרטיקן!




3

פרוכפּערט אייך און מערט אייך
מיט אַ הויכער,
וואָס זי שפּילט אין באַסקעטבאָל,
קוים־קוים איר גרייכט איר ביזן פּופּיק,
און, פאַרשטייט זיך, אויכעט
מיט אַ צוויי־דריי ליליפּוטקעס מיט אַ מאָל –
אַקראָבאַטקעס, פון אַ צירק פון ליליפּוטן.

מיט אַ מאָגערער, אַ דאַרער, ווי אַ פייג,
מיט אַ גראָבער,
וואָס אַ פערטל טאָן זי וועגט –
זאָל זי האָפּען,
העפּען,
העצקען זיך אויף אייך
מיט אַלע אירע אוצרות וואָגיקע –
מיר זוכן ניט קיין גרינגן סעקס,
מיר זיינען סעקסאָהאָליקערס!...

אַפילו אָט די ליד
מיט אַן איילנדיקער פּען
האָב איך דאָך געשריבן –
איר שטעלט זיך פאָר מסתּמא ווען.

איז, אפּיקורסים,
מענטשן פרומע,
זאָל דאָס "פּרו ורבו",
אייך אַלע וואויל באַקומען –
אין אַ מזלדיקער שעה!

און האָט ניט מורא פאַר עבירות
איר פילט אויס דאָך דעם געבאָט.
זיך פרוכפּערטן און מערן –
געהייסן האָט אונדז גאָט!
גאָט איז אונדזער טאַטע –
מיר האָרעווען אָן רו,
מיר דינען ווי סאָלדאַטן
דעם אָנזאָג: פּרו ורבו.